Tool voor Integraal Programmeren (TIP)

Richting geven aan een duurzaam energiesysteem vraagt om het goede gesprek tussen overheden, netbeheerders en energie intensieve sectoren. De Tool voor Integraal Programmeren (TIP) maakt iteratief ontwerpen van energiesystemen mogelijk, met centraal de interacties tussen energiedragers, sectoren, schaalniveaus en impact op infrastructuur.

Regionaal energiesysteem

De TIP is bedoeld voor beleidsmedewerkers, -adviseurs en (energie)planologen die op gemeentelijke, regionale en provinciale schaal aan het energiesysteem en gerelateerde ruimtelijke vraagstukken werken. De TIP ondersteunt bij het (integraal) programmeren van het regionale energiesysteem. De ontwerptool helpt inzicht te krijgen in de impact van beleidsplannen op het regionale energiesysteem voor de langere termijn (2040 & 2050). De TIP focust op beleidsvelden (‘ontwikkelingen’) waar een decentrale overheid handelingsperspectief heeft en helpt om de keuzeruimte omtrent deze onderwerpen te verkennen.

We werken toe naar een platform met gedeelde standaarden waarin provincies, gemeentes, netbeheerders en andere stakeholders hun visie op het toekomstige energiesysteem kunnen klaarzetten en aanpassen. Om vervolgens met elkaar benodigde netinvesteringen te prioriteren en actiegericht beleid te ontwikkelen voor duurzame opwek van energie, de inrichting van energie-intensieve sectoren en inzet van flexibiliteit.

Doorontwikkelen met partners

De eerste versie van TIP is nu live en wordt doorontwikkeld voor specifieke gebruikers. Daarnaast blijkt uit een recent gebruikersonderzoek, gecoördineerd door het Samenwerkingsprogramma Integraal Programmeren (SP IPE), dat tooling zoals TIP noodzakelijk is voor diverse gebruikersvragen en een belangrijke bijdrage kan leveren aan processen en producten van integraal gebiedsgericht programmeren van het energiesysteem. Een van de aanbevelingen van SP IPE is verdere doorontwikkeling en inbedding centraal te coördineren.

De TIP is ontwikkeld door een consortium met Witteveen+Bos, Quintel en Antea Group, waarbij Stedin en TNO strategische input hebben geleverd en waardevolle feedback is verzameld dankzij een klankbordgroep met vertegenwoordigers van provincies, gemeenten en netbeheerders.

Integraal ontwerpen met TIP

Om de energietransitie in samenhang met andere ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken te realiseren en de klimaatdoelen te behalen, is een gezamenlijke, integrale programmering van het regionale energiesysteem noodzakelijk. Gemeenten, provincies, RES-regio’s en netbeheerders staan hier samen voor aan de lat. Belangrijke thema’s daarbij zijn het verduurzamen van de warmtevoorziening, ontwikkeling van duurzame mobiliteit en inpassen van opwek van duurzame elektriciteit.

Binnen integraal programmeren worden keuzes over het energiesysteem verkend, uitgewerkt en vastgelegd in verschillende producten. Denk aan een energievisie, pMIEK en een uitvoeringsprogramma. Hierbij doorlopen provincies, netbeheerders, gemeenten, RES-regio’s en andere belanghebbenden een gezamenlijk proces. Bestaande data, modellen en werkwijzen boden niet voldoende mogelijkheden om integraal te kunnen ontwerpen; ruimtelijk en door schalen heen. Met de komst van TIP kan dit wel.

ETM-scenario’s op verschillende schaalniveaus

TIP werkt nauw samen met het Energy Transition Model (ETM); een rekenkundig model waarmee je het energiesysteem van een gemeente, provincie of land in een doeljaar kan simuleren. TIP toont ETM-scenario’s visueel op kaart op verschillende schaalniveaus (van gemeente, provincie en/of RES-regio) naast/bovenop elkaar en presenteert resultaten in de vorm van energiebalansen en impact op energie infrastructuur.

Zodoende geeft TIP inzicht in de impact van energiesysteem keuzes en ruimtelijke keuzes op verschillende schaalniveaus. De TIP stelt gebruikers in staat om te verkennen hoe plannen van provincie en Rijk doorwerken in gemeentes en regio’s en vice versa. En ook: hoe deze plannen van gemeentes en regio’s zich verhouden tot provinciale en nationale plannen.

Netbeheer Nederland scenario’s als startpunt

TIP maakt gebruik van de scenario’s van Netbeheer Nederland. De gebruiker kan vervolgens zelf bepalen welk scenario als uitgangspunt wordt gehanteerd; maatwerk scenario’s van een provincie of gemeente, het landelijke scenario van de netbeheerders die uitgaat van ingezet beleid en de investeringsplannen van de netbeheerders (koersvaste midden scenario) of scenario’s van Netbeheer Nederland met bijvoorbeeld een grotere rol voor alternatieve energiedragers.

Vervolgens kan je met TIP eenvoudig scenario’s bewerken. De gewijzigde scenario's worden daarna doorgerekend door het ETM, waarbij de resultaten worden ingeladen en ruimtelijk gevisualiseerd met het GIS-gebaseerde dashboard. In de huidige versie kan de gebruiker met onderstaande beleidsvelden werken. Deze beleidsvelden worden verder uitgebreid:

Nieuwbouwplannen en bijkomende energievraag
Energiebesparing door isolatie
Verduurzaming van bestaande bouw
Uitbreiding / krimp glastuinbouw
Verduurzaming glastuinbouw
Zon-op-dak
Zon-op-veld
Wind-op-land

Voordelen van de TIP

Integraal en ruimtelijk ontwerpen

Iteratief ontwerpen met aandacht voor de interacties tussen energiedragers, sectoren, schaalniveaus en impact op infrastructuur.

Inzicht bieden in impact van keuzes

Inzicht krijgen in de effecten van keuzes op het regionale energiesysteem en de bijbehorende infrastructuur. Inclusief visualisatie via een GIS-gebaseerde kaart.